مزایده چیست؟آشنایی با کاربرد ها و نحوه ی اجرای آن

مزایده چیست؟

 

مزایده در لغت به‌ معنای «در معرض فروش گذاشتن چیزی، به‌نحوی است که هر خریداری که قیمت بیشتر را پیشنهاد کرد، کالا به وی فروخته شود» و در اصطلاح حقوقی به معامله‌ای گفته می‌شود که طی آن، مالی منقول یا غیرمنقول (مثل زمین و خانه) و متعلق به شخص یا اشخاصی را از راه اجرای احکام، مطابق با شرایط مقرر قانونی به‌ فروش بگذارند.

 

پیش از اجرای مزایده، مال از راه کارشناس رسمی منتخب دادگستری، ارزیابی می‌شود و بهای تعیین‌شده توسط وی، به عنوان بهای پایه‌ی فروش انتخاب می‌شود. به این ترتیب، پیشنهاد شخصی که بیشترین قیمت را بیان نماید، قبول می‌شود و مال مورد مزایده به آن شخص که در اصطلاح «برنده‌ی مزایده» نام دارد، منتقل می‌گردد.

بنابراین، مزایده به‌ معنای فروختن به بیشترین و زیادترین قیمت است که در مقابل مناقصه قرار دارد. (در مناقصه، پائین ترین قیمت ارائه‌شده ملاک عمل است. جهت نمونه هرگاه شرکت یا کارفرمایی برای انجام پروژه‌ای خاص مناقصه برگزار کرد، هرکدام از داوطلبان و شرکت‌کنندگانِ در مناقصه که قیمت پائین تری را جهت انجام پروژه‌ی مزبور پیشنهاد بدهد، برنده و عهده‌دار انجام پروژه می‌شود.) 

 

نحوه‌ی اجرای مزایده


برای اجرای مزایده، دعوت عمومی از راه چسباندن آگهی در معابر عمومی مانند خیابان‌ها و کوچه‌ها، به دست کلانتری محل و درج در روزنامه‌ی کثیر‌الانتشار به‌ عمل می‌آید. اضافه بر آن طرفین مزایده یعنی محکوم‌له و محکوم‌علیه (به معنای شخصی که حکم علیه او و همینطور فردی که حکم به نفع او صادر شده است) توسط ابلاغیه‌ای به جلسه‌ی مزایده که در تاریخ و ساعت و مکان مشخصی انجام می‌گیرد، دعوت می‌شوند. همینطور محکوم‌له هم می‌تواند به‌ عنوان خریدار در مزایده شرکت نماید.

در صورتی که در دعوت اول مال به‌ فروش نرسد، مزایده برای بار دوم تکرار یا در صورت تقاضای محکوم‌له مال دیگری از محکوم‌علیه معرفی و توقیف می‌گردد. چنانچه که مال، دوباره و با تکرار مزایده به‌ فروش نرسد یا محکوم‌له به قبول مال با قیمت ارزیابی‌شده توسط کارشناس، راضی نشود، مال به محکوم‌علیه برگردانده می‌شود تا با فروش آن، طلب محکوم‌له را پرداخت نماید. 

 

 کاربرد مزایده

بر تضاد مناقصه، در مورد مزایده قانون خاصی وجود ندارد و از شرایط مربوط به مناقصه درمورد آن استفاده می‌شود، اما قوانین متفاوت موادی را به‌صورت پراکنده، به شرایط مزایده اختصاص داده‌اند.

 

مواد ۱۱۳ الی ۱۳۶ قانون اجرای احکام مدنی، به شرایط انجام مزایده اشاره دارند. همینطور با توجه به ماده‌ی ۳۴ قانون ثبت، مزایده در معامله های رهنی و شرطی هم کاربرد دارد. درصورتی‌ که بدهکار در ازای بدهی خود مالی را به‌ رهن گذاشته باشد و ظرف مهلت تعیین شده قادر نباشد بدهی خود را پرداخت کند، طلبکار می‌تواند اجرای مزایده را جهت فروش ملک مورد رهن به میزان طلب خود تقاضا کند. آیین‌نامه‌ی اجرای مفاد اسناد رسمی چگونگی فروش و شرایط آن را مشخص کرده است.

 

نمونه هایی از کاربرد مزایده


در دعاوی مربوط به خانواده، زمانی که زوجه برای دریافت مهریه با اجرای احکام دادگستری مال زوج را توقیف می‌کند. در این حالت، بعد از صدور رأی قطعی و درخواست صدور اجراییه، مال مزبور با اجرای احکام مربوط از طریق مزایده به‌ فروش می‌رسد و معادل مبلغ کارشناسی به زوجه پرداخت می‌شود.

 

از دیگر مورد های کاربرد مزایده، ورشکستگی فرد یا شرکت است. در این صورت، بعد از توقف تاجر از پرداخت دیون (بدهی‌‌ها)، مدیر تصفیه جهت رسیدگی به مطالبات طلبکاران و تهیه‌ی فهرستی از صورت دارایی‌های ورشکسته اقدام می‌کند. بعد از آن، برای پرداخت طلب طلبکاران، فروش اموال تاجر متوقف (ورشکسته)، به‌جز در مورد هایی استثنایی که باید سریعا به‌ فروش برسند (مانند مال هایی که احتمال دارد با گذر زمان از بین بروند)، از راه مزایده و مطابق با شرایط اجرای قانون احکام مدنی است.

اضافه بر موضوعات حقوقی، مزایده در امور کیفری نیز کاربرد دارد. باتوجه به ماده‌ی ۵۲۹ قانون آیین دادرسی کیفری و قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت مالی مصوب ۱۳۹۴، در مورد های پرداخت حقوق شاکی یا جزای نقدی می‌توان از مزایده استفاده کرد.

لذا با توجه به مطلب های بیان شده بالاترین کاربرد مزایده، درخصوص مطالبه‌ی طلب است که از راه واحد اجرای احکام دادگستری انجام می‌شود. در هر موردی که مالی وثیقه‌ی طلب طلبکار بوده یا از سوی وی توقیف شده باشد، فروش اموال از این راه صورت می‌گیرد.