اولیای دم یا صاحبان حق گذشت چه کسانی هستند؟

 

 

اولیای دم یا صاحبان حق گذشت چه کسانی هستند؟

 

 

اولیای دم همان ورثه مقتول هستند، به جز همسر او که حق قصاص ندارد. لذا ، هر شخصی که زمان فوت مقتول از سوی ارث می‌برد، دارای حق قصاص خواهد بود. این قاعده کلی یک استثنا دارد و آن زن یا شوهر مقتول است که هرچند از مقتول ارث می‌برد، ولی جزو اولیای دم محسوب نمی‌شود. البته چنانچه که حق قصاص، به هر دلیل ، به دیه تبدیل یا به مال یا حقی مصالحه شود، همسر مقتول نیز از آن ارث خواهد برد. لذا ، چنانچه که اولیای دم در مقابل گرفتن مالی گذشت کنند، زن و شوهر هم از آن مال ارث خواهند برد.

در یک حالت که برخی از اولیای دم خواهان قصاص و عده‌ای خواهان دیه باشند، همسر مقتول از سهم دیه افرادی که خواهان دیه هستند، ارث می‌برد. لذا ، چنانچه که پدر تقاضای قصاص کند، ولی پسر وی در مقابل گرفتن دیه گذشت کند، همسر مقتول از آن چه پسر بر آن توافق کرده است، ارث خواهد برد.

در یک حالت دیگر احتمال دارد زن یا شوهر نیز جزء اولیای دم محسوب شوند و آن زمانی است که صاحب حق قصاص فوت کند و همسر مقتول جزء ورثه صاحب حق قصاص باشد؛ در این صورت، به دلیل ارث، زن یا شوهر احتمال دارد ولیّ دم به حساب آید. اضافه بر زن یا شوهر، افراد دیگری نیز هستند که با وجود اینکه احتمال دارد خویشاوند نزدیک مقتول باشند، ولی جزء اولیای دم محسوب نمی‌شوند. به عنوان نمونه ، در صورتی که مرتکب یا شریک در قتل عمدی از ورثه باشد، به علت جنایتی که مرتکب شده است، ولیّ دم محسوب نخواهد شد و حق قصاص و دیه نخواهد داشت و حق قصاص را نیز به ارث نخواهد برد. همینطور در صورتی که قربانی جرم یا ولیّ دم قربانی جرم، صغیر یا مجنون باشد و ام او مرتکب قتل عمدی شود یا شریک در آن باشد، ولی یا سرپرست وی در این مورد، ولایت نخواهد داشت.

 

شرایط گذشت ولی دم نابالغ

قصاص نفس، مجازات قتل عمد است که منتهی به سلب حیات مجرم می‌شود. احتمال دارد ولیّ دم به سن بلوغ نرسیده باشد. در چنین حالتی، ولیّ صغیر یا نابالغ دو راه پیش روی خود خواهد داشت: اول، قادر است با رعایت مصلحت صغیر، از بین  گزینه‌های قصاص، مصالحه یا گذشت، یکی را برگزیند؛ دوم، قادر است هیچ تصمیمی نگیرد و تصمیم‌گیری را به پس از بالغ شدن صغیر واگذار کند تا خود وی بهترین تصمیم را بگیرد.

در حالتی که برخی از اولیای دم، کبیر و عاقل و خواهان قصاص باشند، قادرند مرتکب را قصاص کنند، اما اگر ولیّ صغیر یا مجنون، خواهان پرداخت سهم دیه آن ها باشد، باید مطابق خواست او عمل کنند. ولی چنانچه که ولیّ دمی که صغیر یا مجنون است، ولیّ و سرپرستی نداشته باشد یا ولیّ او شناخته نشود یا به او دسترسی نباشد، تکلیف چیست؟ بر اساس ماده 356 قانون مجازات اسلامی، در این مواقع، ولیّ او «مقام رهبری است و رئیس قوه قضاییه با استیذان از مقام رهبری و در صورت موافقت ایشان، اختیار آن را به دادستان‌های مربوط تفویض می‌کند.»

باید دقت داشت که قصاص نفس در قتل‌های غیرعمد یا خطای محض کاربرد ندارد و فقط در موضوعی استفاده می‌شود که جنایتی شرایط قانونی قتل عمد را داشته باشد. در این صورت، مجازات اصلی مرتکب قتل عمد قصاص نفس خواهد بود که گاهی به اشتباه «اعدام» گفته می‌شود. لذا پرداخت دیه مجازات اصلی قتل عمد نیست، ولی احتمال دارد با موافقت اولیای دم با قاتل، طرفین تصمیم بگیرند قصاص نفس را در مقابل پرداخت مال یا به صورت رایگان به دیه تبدیل کنند. حتی در چنین حالتی، در صورتی که چه قاتل از قصاص رهایی می‌یابد، ولی به خاطر جرمی که مرتکب شده و نظم عمومی را برهم زده است، به مجازات‌های تعزیری محکوم می‌شود.

 

 

مهلت گذشت و شرایط آن

گذشت اولیای دم در قتل عمد به زمان خاصی محدود نیست، بلکه صاحب حق قصاص در هر مرحله از مراحل تعقیب یا رسیدگی یا اجرای حکم می‌تواند به صورت رایگان یا با مصالحه، در برابر حق یا مال گذشت کند. لذا مهلت اولیای دم از زمان تعقیب و پیش از صدور حکم شروع می‌شود. البته ولیّ دم قادر نیست قبل از فوت قربانی جنایت، مرتکب را قصاص کند و چنانچه که در این هنگام اقدام به قتل مرتکب کند، در صورتی که جنایت در آخر موجب فوت قربانی جنایت نشود، مستحق قصاص خواهد بود.

لذا در صورتی که فردی ضارب پدر خود را که در حال مرگ است بکشد، ولی اتفاقا پدر وی بهبود یابد، پسر که قصد انتقام داشته، به علت قتلی که مرتکب شده است قصاص می‌شود. ولی در صورتی که در همین حالت، ضارب پدر کشته شود و پدر هم بر اثر جنایت ضارب فوت کند، در این صورت پسر به تعزیر مقرر در قانون محکوم می‌شود.

مهلت گذشت اولیای دم طبیعتا قادر نیست تا پس از اجرای حکم و قصاص قاتل ادامه پیدا کند. آنها قادرند در مقابل گذشت خود چیزی مطالبه نکنند یا اینکه گذشت را به پرداخت مالی موقوف کنند. در مورد مقدار این مال، محدودیتی وجود ندارد. لذا  احتمال دارد به مقدار دیه، کمتر یا زیادتر از آن توافق کنند.

در حالتی که اولیای دم با قاتل توافق کنند و گذشت و اسقاط حق قصاص را به پرداخت وجه المصالحه یا موضوعی دیگری مشروط کنند، حق قصاص تا پرداخت آن برای اولیای دم باقی خواهد بود. در حالتی که بعد از مصالحه یا گذشت مشروط اولیای دم، مرتکب قتل عمد، حاضر یا قادر به پرداخت وجه‌المصالحه یا انجام دادن تعهد خود نباشد یا شرط محقق نشود، حق قصاص محفوظ است و پرونده برای بررسی به همان دادگاه ارجاع می‌شود تا مراحل خود را تا اجرای قصاص سپری کند.

 

جهت کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره رایگان با وکیل پایه یک و کارشناس تخصصی جهت حق گذشت اولیای دم با موسسه حقوقی بین المللی ثبت سفیر تماس بگیرید.

مسائل حقوقی،ثبت شرکت،ثبت برند ، ثبت لوگو ، ثبت طرح صنعتی ، رتبه بندی شرکت ، اخذ ایزو ، اخذ کارت بازرگانی و امور مهاجرتی خود را به ما بسپارید(با قیمت مناسب).